HbA1c Kaç Olmalı? Sağlıklı Yaşıyoruz?

Bazen hayatın ne kadar karmaşık olduğunu düşünüyorum. Ne kadar basit bir soru sorsak da, bazen cevaplar bile öyle bir hal alıyor ki, ‘yani bu da ne şimdi?’ diyorsunuz. Mesela geçen gün arkadaşım bana dedi ki: “HbA1c kaç olmalı? Sağlıklı yaşıyoruz?” Bir an donakaldım, sanki bir felsefe sorusu gibi.

HbA1c mi? Şu insülin meselesi değil mi? Şeker oranı falan? Ya da o kadar şekerli çayı içtim ki, “acaba ben de o HbA1c’yi mi yükselttim?” diye düşünen ben! Ama sonra, dedim ki; bu konuyu bir araştırayım. Hem sağlıklı olmak önemli, değil mi? Sonuçta, “sağlıklı yaşamak” demek, HbA1c’nin de yerinde olması demek!

“Ya Beni Anlamadın, Ya Ben Kendimi Anlatamadım”

Gelin, buradan başlıyoruz.

İzmir’de yaşıyorum, 25 yaşımdayım, arkadaş ortamında sürekli espri yaparım ama içten içe her şeyin üzerinde fazla düşünüyorum. Misal, geçen gün bir arkadaşım “şekerin ne kadar oldu?” diye sordu. “Vallahi şekerim hala 80, biraz da tatlı takılalım dedim!” dedim ama o an içimden geçenler bambaşkaydı. “Yok, yani… sonuçta vücudumun kan şekerine olan etkileri bir yana, moral bozukluğu olan bir insanın tatlı yediği andaki ruh halinin de farklı olması gerek…” falan diye düşünüyorum. Ama tabii, dışarıdan bakınca, “Beni anlamadın” diyorlardı.

İşte tam da bu noktada HbA1c devreye giriyor.

HbA1c Nedir, Ne Değildir?

Biliyorsunuz ki, her şeyin aşırısı zarar. Çok tatlı yediğinde anlık olarak bir mutluluk sağlarsın ama bunun kalıcı sonuçları ne olur? Ya da o sürekli yediğin tatlıların ne kadar sağlıklı? İşte HbA1c burada devreye giriyor.

HbA1c, kısaca, kanınızdaki şeker oranının son 2-3 ay içerisindeki ortalama seviyesini gösteriyor. Hem de sürekli şekerle oyun oynayan bir genç olarak buna bir tür “kronik seviye ölçümü” diyebilirim. Hani biz “şekeri kaç yapmışsınız?” diye sorarken, HbA1c tam da bu soruya bir cevap niteliği taşıyor.

İdeal HbA1c oranı genellikle %4 ile %5.6 arasında olmalı. Ama sen de benim gibi tatlı yediysen ve ertesi gün kan tahlili verdinse, ne yazık ki bu seviyenin biraz yukarı çıkması olası! Yani, çok da rahat olmayalım.

Ama işin güzel tarafı şu: Eğer HbA1c’niz %5.7 ile %6.4 arasındaysa, şeker hastalığı riski altındasınız ama hâlâ kurtarma şansınız var!

Bir diğer noktaya gelirsek; %6.5’in üzerinde bir HbA1c oranı, diyabetin kesin göstergesi olabilir. Yani, fazla tatlı yediğinizi düşünüyorsanız, belki bir uzmandan tavsiye almak gerekebilir.

“O zaman tatlıyı mı kesiyorum?”

Beni anlıyor musunuz? O tatlıyı da kesmek var, bir de kesmemenin bedelini ödemek var! “Daha fazla şeker tüketmiyorum ama yine de yiyorum” moduna girmemek gerekiyor. Eğer şeker oranınız yüksekse, ve bunu fark ettiyseniz, vücudunuz da sizi uyarır. Ama her zaman anlamayabilirsiniz!

Bir sabah kahvaltısında arkadaşınızla diyaloğunuz:

Ben: “Bana bu kadar tatlı veren kişi, vücuduma ne yaptı biliyor musun?”

Arkadaşım: “Ne yaptı?”

Ben: “Ya yavaş yavaş bir insülin devrim yapmayı planlıyorum!”

Arkadaşım: “Haha, o kadar da abartma!”

Ben: “Bence de! Ama belki biraz abartırım!”

“Yani Şeker, Mühendislik Mühendisliği Gibi Bir Şey Mi?”

Evet, biraz da işin teorik kısmına gelelim! Vücudumuzdaki glikoz ve insülin ilişkisi bir mühendislik kadar karmaşık. Düşünsenize, sabah işe gitmek için saatin alarmı çaldı, kalktınız, bir tatlı yediniz. İnsülin hemen devreye giriyor ve glikozu hücrelerinize taşımaya çalışıyor. Ama HbA1c oranı yüksekse, bu denge bozuluyor ve kan şekeriniz normalden fazla oluyor.

Bu noktada beynimdeki küçük iç ses de devreye giriyor:

İç Ses: “Yani, bu durumda kan şekerinin aşırı olması senin için ne anlam ifade ediyor?”

Ben: “Yani, ne demek istiyorsun? Yüksek kan şekeri mi?”

İç Ses: “Evet, biraz fazla şeker mi yedin?”

Ben: “Oho, bir de bana moral veriyorsun gibi konuşma!”

Peki, Nasıl Kontrol Ederiz?

Şimdi bu kadar tatlı yediğimize göre, biraz gerçeklerle yüzleşmeye başlayalım. Şekerli tatları sevmek tamamen insana özgüdür; fakat şeker tüketiminin hayatımıza olan etkileri de bir o kadar belirleyici. Herhangi bir sağlık problemi yaşamak istemiyorsanız, şekerinizi kontrol altında tutmak şart. Bu noktada kan tahlilini unutmamak önemli.

İdeal HbA1c oranını tutturabilmek için:

Düzenli egzersiz yapın: Bu, kan şekerinizin düzenlenmesinde oldukça önemli.

Sağlıklı beslenmeye özen gösterin: Lif oranı yüksek, düşük şekerli gıdalar tercih edin.

Bol su içmeye dikkat edin: Şeker, vücutta susuzluk yaratabilir. Bu da başka sorunlara yol açar.

Öyleyse ne yapmalı? Sağlıklı yaşamak için biraz daha dikkatli olmalı ve HbA1c seviyemizi kontrol etmeliyiz. Unutmayın, tatlıları biraz daha az yerken, sağlığınızı kazanırsınız.

Sonuç

Vücudun şekerle olan dansı, hayatımızın her anında bir şekilde devrede. Yediğimiz tatlılar, içtiğimiz kahveler, o ara içtiğimiz gazozlar… Hepsi birer glikoz kaynağı. Ama sağlıklı bir hayat sürmek, HbA1c seviyemizi kontrol altında tutarak mümkündür.

Beni tanıyorsunuz, çoğu zaman esprili tarafım ağır basar ama konu sağlık olduğunda durup düşünmemiz gerektiğini fark ediyorum. Sağlıklı yaşamak, kontrolü elimizde tutmak demek. Yani tatlıyı sevsek de, onu vücudumuzla dostça paylaşmalıyız!

Peki, şimdi soru şu: “HbA1c’niz kaç?”