Refah Partisi Neden Kapatıldı?
Şu an yazdığım yazıyı düşünürken, aslında bir yandan da İzmir’in en güzel köşe kafelerinden birinde oturduğum hayalini kuruyorum. Bir yanda kahvemi yudumlarken, diğer yanda önümdeki laptopta “Refah Partisi neden kapatıldı?” sorusunun cevabını araştırıyorum. Hâlâ bazı şeylere, “neden kapandı?” diyorum ya, sanırım ben de biraz öyleyim. Her şeyin sonunda kapatılacak gibi hissediyorum. Ama şunu biliyorum ki, bazen tarihe bakmak, geçmişin gülünç yanlarını keşfetmek, kendi yaşamımıza dair derin bir anlam katabiliyor.
—
Refah Partisi’nin ‘Aniden Kapanışı’ ve Benim İçsel Monoloğum
Yıl 1997. Refah Partisi, Türkiye’deki en güçlü siyasi partilerden biri olarak boy gösteriyor. Parti, tüm Türkiye’nin gündeminde, gazetelerin manşetlerinde… Bir yanda refah hayalleri kuran halk, diğer yanda siyaset arenasındaki ‘garip’ gelişmeler. Ama sonra ne oluyor? Refah Partisi bir anda kapanıyor. Hadi gelin, bu kadar büyük bir patlamanın arkasında neler olduğunu anlamaya çalışalım.
O zamanlar ben henüz doğmamışım bile, ama gözümde canlandırıyorum: Ortamda gençler sürekli “Refah Partisi neden kapatıldı?” sorusuyla birbiriyle sohbet ediyor. Kimse tam olarak bilmiyor. Bir de sosyal medyanın olmadığı zamanları düşünün. Benim gibi esprili bir tip, o zamanlarda muhtemelen kafasını duvara vuruyordur. “Neden?” diye bağırarak… Sonra sağda solda duyduğu her cümleyi kafasında kurup, “Refah Partisi neden kapatıldı?” sorusunun yanıtlarını ararken, günümüz Türkiye’sine bakıp “Ne oluyor, bu ülke nereye gidiyor?” diyen bir çok insan gibi belki de ben de hayal kırıklığına uğramıştım.
—
Refah Partisi: ‘Bizi de Kapatın’ Diyen Bir Partinin Hikâyesi
Refah Partisi, 1983 yılında Necmettin Erbakan’ın liderliğinde kuruldu. İlk başlarda ideolojik olarak oldukça sağlam bir zemine oturuyor gibi göründü. Ancak zamanla partinin toplumda yarattığı etki, siyasi dünyayı fazlasıyla sarsmaya başladı. Çünkü Refah Partisi, laiklik karşıtı bir duruş sergileyerek, dini değerleri siyasete entegre etmeye çalışıyordu. Kimileri buna “toplumun talebi” diyordu, kimileri ise “ne oluyor ya, biraz dengeli olun!” diyordu. Ve zamanla o denge kayboldu.
1997’ye geldiğimizde, Refah Partisi’nin kapanmasının arkasındaki en önemli sebeplerden biri de buydu: Partinin ideolojik duruşu, özellikle laiklik ilkesiyle çelişmeye başladı. Herkesin gözünde “daha ne kadar fazla ileri gidebilir?” sorusu yankı bulmaya başladı. O kadar ki, parti, o dönemin en güçlü siyasi oyuncusu olan Türk Silahlı Kuvvetleri’nin gözünde de tehdit olarak algılanmaya başladı.
—
28 Şubat: Tankların Arasında Bir Siyasi Parti
1997 yılında yaşanan 28 Şubat süreci, Refah Partisi’nin kapanmasındaki dönüm noktalarından biri oldu. Ne oluyor yani? Bu kadar gergin ortamda, bir siyasi parti nasıl birdenbire neredeyse yok olma noktasına gelir? O dönemin askeri müdahalesi ile, Refah Partisi’nin kapatılması arasında doğrudan bir ilişki vardı. Askeri darbenin yarattığı atmosferde, Refah Partisi’nin sosyal yapıyı tehdit ettiği düşünülüyordu. Hadi, bunu 2025’te yaşayan bizler, “ne kadar absürt” diyebiliriz ama o dönemin koşullarında, tüm bu gelişmelerin sıfırdan büyümesi, bir çığ gibi büyüyordu.
Bir gün, Refah Partisi’nin lideri Necmettin Erbakan bir televizyonda, “Bizi niye kapatıyorsunuz, arkadaşlar? Ne yaptık biz?” demiştir. O an bir genç olarak gülümsedim, çünkü benim iç sesim hep “Bunu da mı göreceğiz?” demiştir. Bir yandan parti kapanırken, diğer yandan halkın kafasında “Bizi niye kapattılar, n’apalım?” soruları dolaşıyor.
—
Refah Partisi Neden Kapatıldı? Sonuçta…
Dönemin hükümetinin baskıları, Anayasa Mahkemesi’ne yapılan başvurular ve nihayetinde Refah Partisi’nin laiklik karşıtı tavrı, kapatılma kararının en büyük nedenleriydi. Siyasi ortam bir anda bir ‘kapanışa’ doğru yol alırken, insanlar soruyor: “Refah Partisi neden kapatıldı?” Bunu anlamanın tek yolu, o dönemin toplum yapısını ve siyasi atmosferini doğru analiz etmekti.
Bir yandan, o yılların gençliği de şunu sorguluyordu: “Bunu yaparak ne elde ediyorsunuz?” Ve sanırım ben de o dönemin gençlerinden biri olsaydım, 90’ların sonundaki siyasi atmosferi gülerek geçiremezdim. Sadece olanları anlamaya çalışırdım. Hani bizler de bir yerden bakınca, sadece kahve içip espri yaparız ama bazen ciddi düşünüp, “Bunları neden yaşadık ki?” diye sormaktan geri durmayız.
—
Bugün, 2025’te Bir Genç Olarak Refah Partisi
Sonuç olarak, Refah Partisi’nin kapatılmasının derinlemesine incelenmesi gereken birçok yönü var. Bu, sadece bir siyasi olay değil, aynı zamanda Türkiye’nin toplumsal yapısını ve ideolojik mücadelelerini de gözler önüne seriyor. O dönemin atmosferini anlamak, aynı zamanda bizim günümüzle olan bağımızı güçlendiriyor. Belki de geçmişi anlamak, geleceğe doğru sağlıklı adımlar atabilmek için en önemli adımdır. Ne de olsa, tarihin yaprakları arasında gezinirken, bazen esprili, bazen ciddi ama her zaman içten bir şekilde cevaplar bulmak gerekiyor.
Daha fazla açıklama yapmadım, çünkü kendimi fazla anlatmayı sevmiyorum. Ama şunu söyleyeyim: Hayatta bazen çok ciddi konularda bile, hafif esprili bir bakış açısı ile yaklaşmak, her şeyin bir parçası olabilir.